Is een concepttestament waardeloos… of toch niet?
Een testament geeft duidelijkheid over wat je nalaat en aan wie. Maar wat als het testament nog slechts een concept is? Of als je leven is veranderd sinds je het liet opstellen? Recente rechtspraak laat zien dat rechters in bepaalde situaties anders kijken naar concepttestamenten en vergeten aanpassingen. Dat kan gevolgen hebben voor jouw nalatenschap en voor jouw familie. Wanneer is een testament écht geldig en wanneer kan ervan worden afgeweken?
In het Nederlandse recht is een testament geldig als het gemaakt is bij een notariële akte en ondertekend is door de erflater. Een bij de notaris in bewaring gegeven onderhandse akte kan, als aan de voorschriften voldaan is, ook geldigheid hebben. Tevens zijn er wettelijk nog een aantal bijzondere situaties van toepassing waarin een notariële akte niet nodig is. Deze zien met name op oorlogssituaties, rampen e.d. Een concepttestament is daarom niet geldig als uiterste wil omdat niet aan de voorgeschreven ondertekening voldaan is.
In de recente rechtspraak zijn er ontwikkelingen gaande dat in bepaalde gevallen het concepttestament wel geldig is op basis van redelijkheid en billijkheid. Dan moet wel vaststaan dat het concepttestament echt daadwerkelijk de laatste wil was en geen aanpassingen meer behoefde. De bewijslast hiervan kan nog wel eens een struikelblok vormen. Tevens is naar alle waarschijnlijkheid een gang naar de rechter nodig. Een notaris zal namelijk de verklaring van erfrecht niet opstellen op basis van een concepttestament.
Zorg er dan ook voor dat het concepttestament definitief gemaakt wordt, door deze te laten passeren door de notaris en te voorzien van de benodigde handtekening van erflater. Zo is er immers geen onduidelijkheid meer van de status van het testament. Overigens ligt hier ook een taak voor de notaris in het kader van de zorgplicht om bij en na het toesturen van het concepttestament de testateur hierop een aantal keer te wijzen.
Vergeten testament
Ook zijn er recent uitspraken geweest waarin er wel een geldig testament opgemaakt is maar dat het testament vergeten is om aan te passen naar de gewijzigde situatie. Voorheen was de rechtspraak zo dat aan het gepasseerde en dus geldige testament een grote betekenis werd toegekend. Echter met de uitspraak van Hoge Raad in november 2023 kan in bepaalde gevallen dus afgeweken worden van het testament. Te denken valt aan situaties waarin vergeten is om, als er een nieuwe echtgenoot is, het testament aan te passen zodat de nieuwe echtgenote erft en niet enkel de kinderen vanwege vermelding van de vorige echtgenoot in het testament. Maar ook denkbaar kan zijn dat iemand een kind benoemt als erfgenaam omdat er op het moment van het passeren van het testament geen partner was, maar diegene later weer huwt en met deze echtgenoot ook nog kinderen krijgt.
In al deze situaties is er een gang naar de rechter nodig en is de uitkomst van een dergelijke uitspraak ongewis. Al lijkt de tendens te zijn dat als gevolg van de Hoge Raad uitspraak een testament vaker opzij gezet kan worden dan voorheen. Uiteraard zijn dergelijke rechtszaken niet nodig als bij een verandering in de levenssituatie tijdig naar de notaris gegaan wordt of als je jouw testament met enige regelmatig laat checken voor een eventuele update.
Tevens voorkom je dat er ruzie binnen de familie ontstaat en creëer je duidelijkheid over de wie erfgenaam is. Een kostbare gang naar de rechter is dan niet nodig.
Tip
Zorg dat een concepttestament definitief gemaakt wordt. Maak een afspraak met de notaris voor een passeerafspraak. En heb je een testament, laat deze met enige regelmaat (bijvoorbeeld 5-jaarlijks) checken om te kijken of het nog aan jouw huidige wensen voldoet.
