Bedrijfsoverdracht in de agro: waardering, BOR en overnamesom

De kern is dat je drie zaken met elkaar in balans brengt: de waarde van het bedrijf, de verdiencapaciteit van de onderneming en het inkomen dat de ouders na de overdracht nodig hebben. 

• De BOR kan schenk- of erfbelasting beperken, maar alleen als aan de voorwaarden wordt voldaan. 

• In de agrarische sector is de voortzettingswaarde lastig te bepalen door wisselende resultaten. 

• Een haalbare overnamesom moet passen bij zowel de financieringsruimte van de opvolger als de inkomensbehoefte van de ouders. 

Voor de schenk- en erfbelasting kan de bedrijfsopvolgingsregeling, de BOR, worden toegepast. Bij de beoordeling spelen onder meer de waarde in het economisch verkeer, de voortzettingswaarde en de overeengekomen overnameprijs een rol. 

De waarde in het economisch verkeer van gebouwen, cultuurgrond en plantopstanden wordt doorgaans bepaald aan de hand van een taxatie van de onderneming. Dit is in grote lijnen de waarde bij vrije verkoop. 

De voortzettingswaarde sluit aan bij de verwachte kasstromen en daarmee bij de verdiencapaciteit van het bedrijf. Juist in deze sector is deze waarde lastig vast te stellen, omdat bedrijfsresultaten sterk kunnen schommelen door opbrengstprijzen, oogsten, weersomstandigheden en kostenontwikkelingen. 

Voor sommige agrarische sectoren bestaan rekenmodellen. Voor de agro is geen specifiek model beschikbaar. In de praktijk wordt daarom, waar passend, aansluiting gezocht bij een bruikbaar agrarisch model en wordt dit aangevuld met de cijfers en vooruitzichten van het individuele bedrijf.

De BOR kan ervoor zorgen dat ondernemingsvermogen bij schenking of vererving geheel of gedeeltelijk wordt vrijgesteld. Het verschil tussen de vrije verkoopwaarde en de lagere voortzettingswaarde kan daarbij een belangrijke rol spelen. Ook een schenking die ontstaat doordat de overnamesom lager is dan de relevante ondernemingswaarde, kan onder voorwaarden binnen de regeling vallen. 

De vrijstellingsbedragen en percentages worden periodiek aangepast. Gebruik daarom bij publicatie en uitvoering altijd de actuele bedragen voor het jaar waarin de overdracht plaatsvindt. De regeling is bovendien voorwaardelijk: de onderneming moet na de overdracht gedurende de wettelijke termijn worden voortgezet. 

De BOR is alleen van toepassing op kwalificerend ondernemingsvermogen dat daadwerkelijk voor de onderneming wordt gebruikt. Overtollige liquide middelen of een loods die volledig aan derden is verhuurd, kunnen buiten de vrijstelling vallen. 

Daarnaast gelden eisen voor de periode waarin de schenker de onderneming bezit en voor de periode waarin de opvolger de onderneming voortzet. Ook leeftijd, ondernemingsstructuur en eerdere wijzigingen binnen het bedrijf kunnen invloed hebben. Een overdrachtsplan moet daarom ruim vóór de beoogde datum fiscaal worden getoetst. 

Voor het bepalen van de overnamesom zijn twee uitgangspunten essentieel: het inkomen van de ouders na de overdracht en de betaalbaarheid voor de bedrijfsopvolger. Een bedrag dat fiscaal verdedigbaar is, is niet automatisch financierbaar. Andersom kan een zeer lage overnamesom vragen oproepen bij de Belastingdienst of binnen de familie. 

De spanning wordt groter wanneer het bedrijf hoge financieringslasten heeft en de ouders weinig pensioen hebben opgebouwd. De opvolger heeft dan beperkte ruimte om te betalen, terwijl de ouders juist vermogen of inkomen uit het bedrijf nodig hebben.

In zo’n situatie kan een gefaseerde bedrijfsoverdracht uitkomst bieden. De cultuurgrond en bedrijfsgebouwen kunnen bijvoorbeeld al aan de opvolger worden overgedragen, terwijl de ouders nog niet volledig uittreden. Zij blijven dan tijdelijk ondernemer en ontvangen nog inkomen uit het bedrijf. 

Een deel van de overnamesom kan worden verwerkt in het kapitaal van de ouders binnen de maatschap of vof. Zo worden eigendom, inkomen en financiering stapsgewijs aangepast. Deze route vraagt wel om duidelijke afspraken over winstverdeling, zeggenschap, risico en het uiteindelijke moment van uittreding.

Wie tijdig een oudedagsvoorziening buiten het bedrijf opbouwt, heeft bij de overdracht meer keuzevrijheid. Een vorm van fiscaal gefacilieerd banksparen of een vergelijkbaar product kan bijdragen aan inkomen na pensionering. De fiscale aftrek en belastingheffing over latere uitkeringen hangen af van de persoonlijke situatie en de dan geldende tarieven. 

Geleidelijke pensioenopbouw kan als smeerolie werken: de ouders worden minder afhankelijk van een hoge overnamesom en de financieringsdruk voor de opvolger blijft beter beheersbaar. 

• Laat de vrije verkoopwaarde én voortzettingswaarde zorgvuldig bepalen. 

• Toets welk deel van het vermogen voor de BOR kwalificeert. 

• Baseer de overnamesom op verdiencapaciteit, financierbaarheid en inkomen voor de ouders. 

• Overweeg fasering als directe volledige overdracht niet haalbaar is. 

• Controleer bedragen, percentages en termijnen altijd voor het overdrachtsjaar. 

Een goede bedrijfsoverdracht is meer dan een fiscale rekensom. De taxatie, kasstromen, financiering, pensioenpositie en familiebelangen moeten samen een werkbaar geheel vormen. De specialisten van Visser & Visser helpen je graag om de mogelijkheden voor jouw bedrijf door te rekenen en vast te leggen.