Groene braak onvoldoende bedekt door droogte: is een overmachtsmelding mogelijk?

Voor de eco-activiteit Groene braak geldt dat het perceel van 31 mei tot en met 31 augustus voor minimaal 80% zichtbaar bedekt moet zijn met een toegestaan gewas.

In de Uitvoeringsregeling GLB 2023 is dit als resultaatverplichting opgenomen. Het is dus niet voldoende dat het gewas is gezaaid of opgekomen. Op 31 mei moet daadwerkelijk minimaal 80% van het perceel zichtbaar bedekt zijn.

RVO controleert de bedekking onder meer met satellietbeelden en teledetectie. Daarbij wordt onder andere gekeken naar de aanwezige bladmassa.

In 2025 zijn op basis van deze controles veel eco-activiteiten afgekeurd. De verwachting is dat in 2026 alle percelen met Groene braak worden gecontroleerd.

Door de langdurige droge periode in het voorjaar zijn veel gewassen pas na de eerste regenval ontkiemd. Daardoor was op sommige percelen op 31 mei nog geen sprake van 80% zichtbare bedekking, terwijl het gewas later alsnog goed tot ontwikkeling is gekomen.

Volgens de huidige regelgeving blijft de peildatum echter bepalend. Als op 31 mei onvoldoende bedekking aanwezig was, wordt niet aan de voorwaarden voldaan.

Wanneer een perceel niet voldoet aan de voorwaarden zijn er in principe twee mogelijkheden:

• De eco-activiteit intrekken om een mogelijke sanctie te voorkomen.

• Een beroep doen op overmacht of uitzonderlijke omstandigheden.

Het intrekken van de eco-activiteit kan gevolgen hebben voor de hoogte van de ecopremie.

Bij overmacht of uitzonderlijke omstandigheden kan in bepaalde gevallen toch subsidie worden toegekend.

De regelgeving bevat geen harde criteria. Wel noemt Europese regelgeving onder andere extreme weersomstandigheden als mogelijke grond voor overmacht.

Voor een succesvol beroep op overmacht moet worden aangetoond dat:

• Er sprake was van extreme weersomstandigheden.

• Deze omstandigheden direct hebben geleid tot het niet behalen van de vereiste bedekking.

• Je alle redelijkerwijs te verwachten maatregelen hebt genomen om wel aan de voorwaarden te voldoen.

Dat hangt af van de situatie. Er zal aannemelijk moeten worden gemaakt dat de droogte uitzonderlijk was én dat juist daardoor de vereiste bedekking op 31 mei niet is bereikt.

Belangrijk is dat blijkt dat het gewas tijdig en correct is ingezaaid en dat de ondernemer alles heeft gedaan wat redelijkerwijs verwacht mocht worden.

Bij een melding van overmacht kunnen onder meer de volgende argumenten relevant zijn:

• Het perceel is tijdig ingezaaid.

• Er is voldoende en geschikt zaaizaad gebruikt.

• Onder normale omstandigheden zou de vereiste bedekking zijn gehaald.

• Door de extreme droogte is het gewas niet tijdig ontkiemd.

• Na de eerste regenval is het gewas alsnog goed opgekomen.

• Kort na 31 mei is de vereiste bedekkingsgraad alsnog bereikt.

Met name wanneer kan worden aangetoond dat het gewas op 31 mei wel voldoende was opgekomen, maar nog onvoldoende ontwikkeld was, kan dit de onderbouwing versterken.

Een belangrijke vraag is of beregenen moet worden gezien als een redelijkerwijs te verwachten maatregel.

Daarover bestaat op dit moment nog geen duidelijkheid. Daarbij spelen verschillende factoren een rol:

• Was beregenen technisch mogelijk?

• Was voldoende water beschikbaar?

• Beschikte het bedrijf over een beregeningsinstallatie?

• Zou beregenen daadwerkelijk hebben geleid tot voldoende bedekking op 31 mei?

Wanneer beregenen niet mogelijk was, is het verstandig dit goed te onderbouwen.

Een goede overmachtsmelding staat of valt met de kwaliteit van de bewijsstukken.

Denk daarbij aan:

• Bewijs van het moment van inzaaien.

• Facturen van loonwerkers.

• Aankoopbewijzen van zaaizaad.

• Neerslaggegevens van het betreffende gebied.

• Foto's van de situatie rond 31 mei.

• Foto's waarop later voldoende bedekking zichtbaar is.

• Bewijs van beregening.

• Bewijs dat beregenen niet mogelijk was.

Zorg er altijd voor dat duidelijk is op welk perceel de bewijsstukken betrekking hebben.

Een melding van overmacht moet zo snel mogelijk worden ingediend via het formulier 'Overmacht' van RVO.

In de regelgeving (artikel 46 uit de Uitvoeringsregeling GLB 2023) is hiervoor geen termijn opgenomen. Ook op de site van RVO is geen termijn genoemd. Bij de melding moeten argumenten en bewijsstukken worden aangeleverd waaruit blijkt dat er sprake is van overmacht.

De belangrijkste vragen zijn:

• Beschouwt RVO de droogte als een uitzonderlijke situatie?

• Heeft de ondernemer alle redelijke maatregelen genomen?

• Is voldoende aangetoond dat de weersomstandigheden de directe oorzaak zijn van het niet voldoen aan de voorwaarden?

Wanneer een eco-activiteit niet voldoet aan de voorwaarden en geen sprake is van overmacht, kan naast afkeur ook een sanctie volgen.

Of een afgewezen overmachtsmelding automatisch leidt tot een korting is op dit moment nog niet duidelijk. Visser & Visser heeft hierover vragen neergelegd bij RVO.

Controleer voor Groene braak en andere eco-activiteiten zorgvuldig of aan alle voorwaarden wordt voldaan. Was op 31 mei onvoldoende bedekking aanwezig, beoordeel dan of het verstandig is de eco-activiteit in te trekken of een beroep op overmacht te doen.

Een overmachtsmelding heeft alleen kans van slagen wanneer je kunt aantonen dat alle redelijke maatregelen zijn genomen en dat uitzonderlijke weersomstandigheden de oorzaak zijn van het niet behalen van de vereiste bedekking.